Blij vertier of ontgoochelde verstrooiing?

In een van mijn eerste blogs schreef ik over de impressie die ik kreeg van de laidback-instelling van de doorsnee Egyptenaar. De indruk dat mensen hier over het algemeen ontspannen zijn, heb ik nog steeds. Alleen heb ik na een aantal gesprekken het idee gekregen dat ik in eerste instantie hier iets te rooskleurig over dacht. Het is namelijk niet voornamelijk ontspanning als keuze, maar voor een substantieel deel ook gewoon verveling en wat onverschilligheid. Of zoals Quique het op Mexicaanse wijze verwoordde: “Egyptians don’t have a fuck to do all day.”

Een van de leuke dingen aan Cairo vind ik dat het leven hier zich veelal op straat afspeelt en ik altijd als ik de buurt inga, door te praten of te observeren wat leer over de cultuur hier. Zaterdagmiddag was iedereen hier in Heliopolis – waar ik sinds zaterdagochtend woon – bijzonder goed gehumeurd, want Zamalek (de rivaliserende voetbalclub uit het gelijknamige stadsdeel) had met maarliefst 3-0 verloren. Voetbal kijken in de coffeeshops is hier in Heliopolis een hele happening. Overal staat de TV aan, mensen zetten plastic stoeltjes letterlijk op de weg (net zoveel rijen tot iedereen kan zitten) en de hele straat leeft mee. Auto’s die erdoor moeten hebben maar even pech. Het was supercool om hier deel van uit te maken.

Een leeftijdsgenoot die ik daar sprak vertelde me over de, volgens hem, onverschilligheid van de meeste Egyptenaren. Sinds het leger een paar jaar na de “Arabische lente” de macht greep holt het land, zo heb ik al van meerdere mensen gehoord, achteruit. Corruptie tiert welig, er is veel propaganda, weinig toerisme, geen onafhankelijke media (dank aan de reageerder op mijn vorige blog om me hierop te wijzen), de publieke ruimte wordt verwaarloosd en de inflatie schijnt ongekende proporties aan te gaan nemen. Hij voorspelde binnenkort een nieuwe revolutie.

De tijd zal leren of dit een correcte voorspelling is, maar hij is zeker niet de enige die een verhaal met een dergelijk stramien aan me vertelt. De meeste Eyptenaren zijn wel op de hoogte van de ellende – zo vertelde een man van middelbare leeftijd me vorige week dat sigaretten en brood in de afgelopen jaren veel duurder zijn geworden, dat kan je onmogelijk ontgaan – maar zien het als een gevolg van pure, gezichtsloze, ontastbare overmacht. (Bedenk even wat er in Nederland zou gebeuren als een dergelijke prijsstijging plaats zou vinden. In ieder geval geen onverschilligheid.) Na alles wat ze hier hebben meegemaakt (een levens-eisende revolutie, chaos, leger grijpt de macht, en nu gaat het slechter dan voor de revolutie) is de ervaren machteloosheid te begrijpen. Aan de andere kant doet het me soms schrikken hoe gedesillusioneerd en perspectiefloos de mensen hier zo nu en dan overkomen. Weggestopt achter de oppervlakkige tevredenheid op de terrasjes bevinden zich een hele hoop vergeten dromen.

Zo sprak ik toen ik nog maar een paar dagen in Egypte was en nog in het centrum van Cairo verbleef een winkeleigenaar die bovengemiddeld goed Engels kon. Er waren geen klanten en die zouden ook niet komen, zei hij. Dus ging hij maar op straat zitten. Hele dagen lang. Het is nou eenmaal zo. Nu was hij ongelukkig, maar daar kon hij niks aan doen. Als God het wil, zei hij, dan komt het goed. Natuurlijk, je hebt wat geluk nodig in het leven, maar zo kom je nergens, zei ik. (Toen ik dat tegen hem zei, verwachtte ik dat ik het maar beter op het rennen kon gaan zetten; het was misschien niet heel tactvol van mij om die God-gerelateerde opmerking in twijfel te trekken.) Tot mijn verbazing zei de man echter, inmiddels behoorlijk droevig, dat hij dat ook wel wist. De wanhoop nabij keek hij me aan: “Maar wat moet ik dan?”

We namen afscheid. Ik liep weg. Ik keek over mijn schouder en zag dat de man zijn glimlachende façade weer had opgepakt.