Klaar voor vertrek

Voordat ik deze blog begon te typen was ik bezig mezelf in te checken voor mijn vlucht van morgen. Nee, ik slaap vannacht niet tussen de daklozen op Schiphol – inchecken kan tegenwoordig vanuit huis (deze blog heeft ook oudere lezers). Ingechekt, ingepakt, klaar voor vertrek? Objectief gezien wel.

In zijn leuke boek The Rational Optimist betoogt Matt Ridley dat het over het algemeen aan te raden is om gematigd optimistisch te zijn. ‘Aan te raden’, niet op een manier: gematigd optimistisch zijn brengt je dichter bij de waarheid, maar op een manier: gematigd optimistisch zijn is over het algemeen het meest verstandig. De stelling van Ridley is praktisch van aard en niet kennisgerelateerd/epistemologisch. “Rationeel optimistisch” zijn is iets wat mij van nature vrij goed afgaat. Los daarvan geloof ik ook oprecht dat dat de beste manier is om in het leven te staan. Het is rationeel om by default (standaard) gematigd optimistisch te zijn.

Dat is rationeel omdat je dan het meest voor elkaar krijgt en het gelukkigst bent. Als je dat graag wil, zoals ik, dan is het, zo ben ik met Ridley eens, rationeel om over het algemeen gematigd optimistisch te zijn. Dit is een cirkelredenering: deze aanpak van het leven is rationeel omdat hij gemiddeld genomen de beste uitkomsten oplevert en hij levert gemiddeld genomen de beste uitkomsten op omdat hij rationeel is. Het principe van rationaliteit kunnen we niet gronden zonder een beroep te doen op het principe van rationaliteit.

Dat is op zich geen probleem. Het maakt de puzzel juist superleuk. Dat er geen ultieme grond bestaat voor rationeel zijn, maakt het namelijk tot een persoonlijke keuze om, over het algemeen, al dan niet rationeel te zijn en dus voor de gematigd optimistische levenshouding te kiezen (dit klopt niet helemaal, zie later). Dat er in zulke praktische, ethische kwesties geen exact bewijs geleverd kan worden, is juist wat het debat zo razend bruisend maakt en wat argumenten ongewoon grote slagkracht bezorgt.

Tot zover mijn persoonlijke verhaal over waarom ik in de filosofische ethiek ben afgestudeerd.

Wat heeft dit nu met mijn reis naar Egypte te maken?

Benoemen wat de meest handige levenshouding is, is een totaal ander verhaal dan het hoe van de hele zaak. Je eigen gedachten zijn nou eenmaal niet altijd zoals je zelf zou willen dat ze zijn. We kennen allemaal van die extreme piekeraars. Vroeger was ik zelf ook zo. Er zijn mensen bij wie de ja maar wat als dit en dat gedachte heel regelmatig voorkomt. “Ja maar wat als ik naar college ga fietsen en mijn fiets opeens explodeert, misschien moet ik maar gaan lopen” bijvoorbeeld. Aan zulke mensen uitleggen dat het rationeel is om gematigd optimistisch te zijn, is nogal naïef. Als je die lijfspreuk een paar keer gaat lopen oreren jaagt de pessimist/piekeraar je waarschijnlijk met pek en veren de straat uit. Want ja, de fietsexplosie-piekeraar wil zelf ook niet die zorgen hebben, en alleen vertellen dat hij/zij ze beter niet kan hebben is dus niet heel behulpzaam en riekt naar paternalisme. Dat wil niet zeggen dat de fietsexplosie-piekeraar gerechtvaardigd is in zijn beslissing om niet te fietsen vanwege een mogelijke explosie; het punt is dat we zulke gedachtenpatronen niet 1-2-3 kunnen controleren en besturen.

Vliegen is zo’n ding wat mijn ja maar wat als stemmetje in de hoogste versnelling zet. Opeens maak ik me druk dat de trein vertraging heeft en ben ik oprecht bang dat de douane me als verdwaalde terrorist beschouwd. Totaal irrationeel natuurlijk: op een mogelijke vertraging van mijn trein heb ik geen invloed (het is dus irrationeel om me er mee bezig te houden aangezien ik er niks aan kan veranderen) en de kans dat ik niet door de douane kom is natuurlijk nihil. Mede daarom heb ik het idee dat de zorgen over dingen die misgaan rondom het vliegveld meer een symptoom zijn van de angst voor het onbekende.

Gevoel enzo is niet echt mijn forte. Dus hoe los je als aspirerend rationalist iets op wat inherent niet rationeel is? Sommige dingen roepen een bepaald gevoel op, zoals het ja maar wat als gevoel sterk wordt door het aangaan van iets groots, onbekends (in combinatie met vliegen?). Terwijl andere dingen een ander gevoel oproepen. Zoals de aanwezigheid van mijn vader. Om een of andere reden (hier niet proberen een rationele verklaring te geven aub) zorgt zijn aanwezigheid voor een geruststellend, oh ja er kan niks gebeuren want mijn vader is superman en hij is er bij gevoel. Ik was dus heel blij dat mijn vader vorige week aanbood om morgen mee te reizen naar Schiphol. Ik weet niet of dit het reisequivalent is van een vinger in de dijk steken, maar het helpt wel. Het is vooral dáárom dat ik nu klaar ben voor vertrek.